Kupno zadłużonej spółki. Due diligence przed złożeniem oferty

Ilustracja do artykułu o spółkach i przedsiębiorcach

Lista dokumentów do badania spółki przed zakupem

Przy każdej pozycji zapisz datę, źródło i braki do wyjaśnienia. Jeżeli spółka ma zaległości wobec ZUS lub urzędu skarbowego, skorzystaj z listy dokumentów ZUS i podatkowych do transakcji.

  • Udziały i umocowanie. Odpis KRS, umowa spółki ze zmianami, księga udziałów, uchwały i dokumenty obciążeń udziałów.
  • Finanse i płynność. Sprawozdania finansowe, bieżące zestawienia należności i zobowiązań z terminami oraz salda rachunków.
  • Podatki i ZUS. Deklaracje, zaświadczenia, decyzje, uzgodnione raty i korespondencja z urzędami.
  • Umowy, majątek i zatrudnienie. Kluczowe umowy, zabezpieczenia, dokumenty majątku oraz zestawienie zatrudnienia.
  • Spory i egzekucje. Wykaz spraw, otrzymane pisma, zajęcia oraz dokumenty ewentualnego postępowania restrukturyzacyjnego lub upadłościowego.

Zakup udziałów w spółce nie usuwa jej długów, historii rozliczeń ani obowiązków wobec kontrahentów. Nabywca powinien wiedzieć, co kupuje, jakie dokumenty potwierdzają stan spółki i z czego zostanie sfinansowane jej dalsze działanie. Sprzedający musi oddzielić wyjście z inwestycji od ewentualnej odpowiedzialności wynikającej z pełnionych funkcji lub udzielonych zabezpieczeń. Przy zadłużeniu spółki sprawdź także ryzyka ofert nabycia udziałów i odpowiedzialności zarządu.

Przed zaakceptowaniem oferty sprzedający powinien również sprawdzić tożsamość, finansowanie i plan działania nabywcy spółki. Ten etap uzupełnia badanie samej spółki i pomaga porównać deklaracje kupującego z warunkami umowy.

W tym artykule skupowanie spółek omawiamy przede wszystkim jako nabywanie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Zakup akcji, ogółu praw i obowiązków w spółce osobowej, przedsiębiorstwa albo pojedynczych aktywów wymaga odrębnej analizy. Potoczna nazwa usługi nie rozstrzyga przedmiotu transakcji. Jeśli przedmiotem zakupu jest pakiet akcji spółki akcyjnej, poznaj zakres przygotowania kupna lub sprzedaży akcji spółki niepublicznej.

Kupujesz udziały? Przed rozmową o cenie porównaj przekazany przez sprzedającego wykaz długów spółki z księgami, umowami i pismami od wierzycieli spółki. Jeśli jesteś wspólnikiem rozważającym sprzedaż, zacznij od wariantów sprzedaży zadłużonej spółki i weryfikacji nabywcy. Przygotowanie dokumentów i przekazanie spółki przez drugą stronę opisuje poradnik sprzedającego udziały; tutaj przechodzimy do szczegółowego due diligence po stronie kupującego. Jeśli rozważasz sprzedaż zadłużonej spółki i porównujesz ją z restrukturyzacją, upadłością lub likwidacją, wróć do mapy decyzji zadłużonej spółki.

Badanie długów przy nabyciu przedsiębiorstwa

Wyrok Sądu Najwyższego z 28 marca 2024 r., II CSKP 205/23. Sąd Najwyższy wskazał, że nabywca przedsiębiorstwa może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania związane z jego prowadzeniem, jeżeli wykaże, że w chwili nabycia nie wiedział o nich mimo zachowania należytej staranności.

Znaczenie praktyczne. Due diligence powinno pozostawić ślad: listę żądanych dokumentów, uzyskane odpowiedzi, ustalone rozbieżności i sposób ich wyjaśnienia. Sama deklaracja sprzedającego o braku długów nie zastępuje badania adekwatnego do transakcji. Orzeczenie dotyczy odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa; nie oznacza, że kupujący same udziały automatycznie staje się dłużnikiem wierzycieli spółki na tej podstawie.

Źródło orzeczenia: II CSKP 205/23

Co rzeczywiście kupujesz: udziały, przedsiębiorstwo czy aktywa?

Zanim zaproponujesz cenę, ustal, co właściwie kupujesz od sprzedającego. Czy przedmiotem umowy są udziały, przedsiębiorstwo, czy tylko wybrane składniki majątku? Podobne ekonomicznie przedsięwzięcia mogą mieć różne skutki prawne, podatkowe i organizacyjne. W dokumentach trzeba jednoznacznie wskazać, jakie prawa mają przejść i kto nimi dysponuje. Zestawienie skutków share deal i asset deal pomaga uporządkować ten wybór. Przy większych transakcjach sprawdź też zasady ochrony konkurencji i kontroli koncentracji.

Zakup udziałów

Sprzedającym jest uprawniony wspólnik, a przedmiotem umowy są jego udziały. Spółka pozostaje odrębnym podmiotem. Jej majątek nie staje się przez to prywatnym majątkiem nowego wspólnika, a zobowiązania nie znikają z ksiąg ani z relacji z wierzycielami.

Przed rozmową o cenie ustalcie wspólną datę sald. Sprawdźcie, które zaległości nadal są otwarte, a które spółka uregulowała po sporządzeniu zestawienia. Rejestr zobowiązań i prognoza gotówki pomagają wskazać wymagalne kwoty, przewidywane wpływy i potrzeby finansowania po transakcji. Przy ocenie przyszłych wpływów przygotuj wiekowanie należności spółki: rozdziel faktury według opóźnienia, a przewidywany termin zapłaty oceń osobno na podstawie dokumentów i ustaleń z kontrahentami.

Zmiana właścicielska może mieć znaczenie dla umów zawierających klauzule zmiany kontroli. Dlatego zachowanie tożsamości spółki nie oznacza, że wszystkie kontrakty będą kontynuowane bez dodatkowych warunków lub zgód.

Zakup przedsiębiorstwa lub składników majątku

Przy zakupie przedsiębiorstwa analizuje się zorganizowany zespół składników, jego zakres i szczególne skutki prawne. Art. 55⁴ k.c. przewiduje określoną odpowiedzialność nabywcy za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Nie można więc zakładać, że taki model zawsze oznacza brak ryzyka starych długów.

Przy zakupie maszyny, nieruchomości lub prawa sprawdź tytuł sprzedającego i warunki przeniesienia. Pakiet aktywów może też wymagać oceny, czy w rzeczywistości stanowi przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część.

Modele zakupu biznesu i pytania przed decyzją
ModelPrzedmiotGłówne pytanie przed decyzją
Nabycie udziałówPrawa wspólnika w istniejącej spółceJakie ryzyka i zobowiązania pozostają w spółce?
Nabycie przedsiębiorstwaZorganizowany zespół składnikówJaki jest jego zakres, ciągłość działania i ustawowa odpowiedzialność nabywcy?
Nabycie wybranych aktywówRzeczy lub prawa wskazane w umowieCzy zbywca może nimi rozporządzać i czy wystarczą do planowanej działalności?

Weryfikację nazwy, domeny i znaku warto połączyć z opracowaniem firma przedsiębiorcy i prawa do oznaczenia biznesu. Prawa wykorzystywane przez spółkę mogą bowiem należeć osobiście do wspólnika lub do innego podmiotu.

Przed wyborem gotowej spółki sprawdź jej rzeczywisty stan i dokumenty. Zobacz zakres oferty.

Po co inwestor kupuje spółkę i kiedy transakcja ma sens?

Nabywca może być zainteresowany zespołem, kontraktami, technologią, lokalizacją albo możliwością rozwoju istniejącej działalności. Sprzedający może chcieć zakończyć zaangażowanie, rozwiązać konflikt wspólników lub pozyskać inwestora. Żaden z tych celów sam w sobie nie potwierdza opłacalności zakupu.

Oddziel wartość biznesu od kosztu uporządkowania

Spółka może posiadać wartościowe umowy, a jednocześnie potrzebować znacznych środków na wynagrodzenia, podatki, zapasy lub obsługę długu. Cena udziałów jest wtedy tylko jednym z wydatków. Należy policzyć również finansowanie działalności po zamknięciu transakcji.

Przed uzgodnieniem ceny przygotuj trzy scenariusze: plan podstawowy, opóźnienie przychodów oraz utratę istotnego kontrahenta. Każdy powinien pokazywać potrzebną gotówkę i źródło jej zapewnienia. Sama obietnica przyszłej sprzedaży nie jest potwierdzonym finansowaniem.

„Czysta spółka” wymaga konkretnej definicji

To określenie marketingowe, a nie wystarczający opis stanu prawnego. Zapytaj, czy chodzi o brak działalności, brak zaległości na określoną datę, brak pracowników czy brak sporów. Każde z tych twierdzeń wymaga innych dokumentów.

Nieaktywna działalność również wymaga sprawdzenia obowiązków sprawozdawczych, podatkowych i korporacyjnych. Brak przychodów nie oznacza automatycznie braku umów, kosztów, zobowiązań ani zaniedbań dokumentacyjnych. Jeżeli szukasz gotowej spółki w Warszawie, porównaj zakres oferty istniejących spółek z rejestracją nowej spółki. O miejscu prowadzenia działalności i potrzebnym adresie decyduj osobno; historia podmiotu, obowiązki i dokumenty wymagają własnej weryfikacji. Jeśli rozstrzygasz dopiero, czy kupować udziały, przejdź do porównania gotowej i nowej spółki z o.o.; ta decyzja poprzedza szczegółowe badanie konkretnej spółki.

Kupno zadłużonej spółki: karta decyzji przed złożeniem oferty

Przed ofertą zestaw cenę udziałów z pieniędzmi potrzebnymi spółce po zakupie. Karta decyzji powinna pokazywać, co potwierdzono, czego nadal nie wiadomo i od jakich warunków zależy kontynuowanie transakcji. Nie sprowadzaj jej do jednej sumy zadłużenia ani oceny, że spółka jest „do uratowania”.

  1. Przedmiot i cel: wskaż udziały objęte ofertą oraz konkretne źródło wartości, np. działające kontrakty, zespół lub technologię. Zapisz, z jakiego dokumentu wynika możliwość dalszego korzystania z tej wartości.
  2. Pieniądze: oddziel cenę dla sprzedającego, koszty transakcji i finansowanie działalności. Przy każdym strumieniu podaj płatnika, odbiorcę, termin i warunki dostępności.
  3. Dane niepotwierdzone: wpisz brakujący dokument, osobę odpowiedzialną i datę uzyskania. Zamiast zera użyj oznaczenia „nieustalone”, gdy brakuje salda lub wyceny.
  4. Warunki decyzji: nazwij zdarzenia wymagające ponownego przeliczenia oferty, np. utratę kluczowego kontraktu, zmianę salda finansowania lub przesunięcie dużego wpływu.

Przykład modelowy: czy budżet kupującego wystarczy?

Kupujący dysponuje 200 000 zł. Rozważa 40 000 zł ceny udziałów i 15 000 zł kosztów transakcji. Uzgodniona prognoza wskazuje dodatkowo 110 000 zł potrzebnego finansowania spółki. Łączne zapotrzebowanie wynosi 165 000 zł, więc pozostaje 35 000 zł rezerwy budżetu inwestora. Jeśli opóźnienie wpływu zwiększa potrzebę finansowania do 160 000 zł, łączne zapotrzebowanie rośnie do 215 000 zł i przekracza budżet o 15 000 zł.

W tym uproszczeniu 110 000 zł i 160 000 zł oznaczają kwoty finansowania wyliczone już po uwzględnieniu salda początkowego i założonego bufora spółki. Nie dodawaj bufora drugi raz. Model nie wyznacza ceny rynkowej ani nie przesądza o dopuszczalności transakcji.

Daty przelewów sprawdź przez porównanie wiekowania należności i zobowiązań. Gdy danych brakuje, następnym krokiem jest uzupełnienie pakietu dokumentów do badania. Gdy brakuje finansowania, trzeba ustalić dostępne źródło lub ponownie ocenić warunki transakcji. Sprzedający może równolegle przygotować materiały według ścieżki sprzedaży udziałów.

Jak zorganizować badanie spółki przed zakupem?

W spisie dokumentów rozróżnij odpowiedź sprzedającego od materiału, który ją potwierdza. Przy stwierdzeniu o braku zaległości wpisz datę, zakres i źródło danych. Brak odpowiedzi na pytanie pozostaw jako otwartą pozycję badania.

Due diligence jest analizą dokumentów i ryzyk dostosowaną do planowanej transakcji. Nie należy opisywać go jako gwarancji, że nabywca nigdy nie napotka problemu. Jego wyniki powinny prowadzić do konkretnych warunków umowy, zmiany ceny, dodatkowych wyjaśnień albo odstąpienia od projektu.

Analiza dokumentów przed transakcją dotyczącą spółki
Analiza dokumentów przed transakcją dotyczącą spółki. Zobacz skup lub sprzedaż udziałów spółki.

Ustal zakres i datę graniczną

Zapisz, jakie okresy i obszary będą badane, kto odpowiada na pytania i gdzie gromadzona jest dokumentacja. Oddziel dokumenty otrzymane od brakujących. W raporcie wyraźnie oznacz kwestie, których nie udało się zweryfikować.

Warto prowadzić rejestr pytań: pytanie, dokument źródłowy, odpowiedź sprzedającego, wniosek zespołu i wpływ na transakcję. Ustne zapewnienie nie powinno znikać z procesu bez wskazania, czy zostało potwierdzone i jakie ma znaczenie.

Zachowaj aktualność ustaleń

Między badaniem a podpisaniem umowy mogą pojawić się nowe zobowiązania, zajęcia lub wypowiedzenia. Określ, które informacje mają zostać potwierdzone ponownie bezpośrednio przed zamknięciem. Stare zestawienie sald nie odpowiada na pytanie o dzisiejszą płynność.

Jeżeli nabywca ma później objąć funkcję w zarządzie, potrzebuje również danych pozwalających od pierwszego dnia podejmować decyzje. Badanie inwestycji i przygotowanie do zarządzania są ze sobą związane, ale nie są identycznym zadaniem.

Dokumenty korporacyjne i prawo sprzedającego do udziałów

Sprawdzenie wpisu w KRS jest punktem wyjścia. Do oceny transakcji potrzebne są także umowa spółki ze zmianami, dokumenty dotyczące udziałów, księga udziałów, uchwały i informacje o ustanowionych obciążeniach. Ich uporządkowanie ułatwia lista dokumentów korporacyjnych dla zarządu.

Ograniczenia zbycia - art. 182 k.s.h.

Umowa spółki może uzależniać zbycie udziałów od zgody spółki albo ograniczać je w inny sposób. Nie jest zatem prawdą, że obrót udziałami nigdy nie podlega szczególnym ograniczeniom. Trzeba przeczytać właściwe postanowienia i ustalić tryb uzyskania wymaganej zgody.

Osobno zbadaj pozostałe zobowiązania umowne sprzedającego, ewentualne prawa innych osób, zastawy i spory dotyczące udziałów. Nie przenoś automatycznie rozwiązań z poprzedniej transakcji na spółkę o innej umowie i historii.

Forma umowy - art. 180 k.s.h.

Zasadą przy zbyciu udziału w spółce z o.o. jest forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi. Art. 180 § 2 przewiduje odrębny tryb z wykorzystaniem wzorca w systemie teleinformatycznym w objętym nim przypadku. Nie oznacza to, że każdą sprzedaż można skutecznie przeprowadzić przez zwykły e-mail.

Pełnomocnictwa, zgody i sposób podpisania dokumentów trzeba dobrać do konkretnej czynności. Równie ważna jest identyfikacja osób działających za strony. Sam dostęp do skrzynki pocztowej spółki nie dowodzi prawa do sprzedaży udziałów.

Brak publicznej oferty udziałów do nieoznaczonych odbiorców

Art. 182¹ k.s.h. zawiera ograniczenia dotyczące składania ofert nabycia udziałów w spółce z o.o. nieoznaczonemu adresatowi oraz promowania takiego nabycia w ten sposób. Ogólna informacja o procesie transakcyjnym nie powinna być mylona z dowolną publiczną ofertą konkretnych udziałów.

Finanse: zobowiązania, należności i gotówka

Ile gotówki potrzeba po zakupie zadłużonej spółki? Ustal najniższe prognozowane saldo po przejęciu i porównaj je z rezerwą potrzebną do działalności. W budżecie kupującego oddziel zasilenie spółki od ceny udziałów. Na tygodnie z dużą płatnością sprawdź również kolejność operacji w poszczególnych dniach. Zobacz przykład obliczenia gotówki potrzebnej po zakupie.

Rozliczenia z właścicielem: Wyodrębnij pożyczki wspólników, najem ich majątku, opłaty za usługi i inne rozliczenia z podmiotami powiązanymi. Ustal, które warunki mają obowiązywać po transakcji. Historyczny wynik przy preferencyjnej cenie lub odroczonej płatności może nie odpowiadać przyszłym kosztom nabytej spółki. Zobacz, jak ustalić cenę udziałów i policzyć gotówkę potrzebną po zakupie.

Sprawozdanie finansowe pokazuje określony okres i wymaga odczytania razem z aktualnymi danymi. Sama wartość kapitału własnego nie odpowiada na pytanie, czy spółka zapłaci zobowiązania w nadchodzących tygodniach.

Zestawienie zobowiązań powinno pokazywać więcej niż sumę

  • wierzyciela i podstawę zobowiązania;
  • kwotę główną, odsetki i inne koszty;
  • termin wymagalności i czas opóźnienia;
  • zabezpieczenia oraz poręczenia;
  • spór co do kwoty lub podstawy;
  • postępowanie sądowe, egzekucyjne albo uzgodnioną ugodę.

Porównaj zestawienie z księgami, wyciągami bankowymi, korespondencją i dokumentami postępowań. Wyjaśnij znaczące różnice. Oddziel dług spółki od osobistych zobowiązań wspólnika i od zabezpieczeń udzielonych przez inne osoby.

Należność w bilansie nie jest gotówką na rachunku

Sprawdź, czy klienci uznają należności, czy nie ma potrąceń, reklamacji i sporów. Ustal realny termin wpływu. Plan spłaty wierzycieli oparty na przeterminowanych lub spornych należnościach wymaga odrębnej oceny. Jeśli masz eksport faktur, użyj wiekowania portfela należności z CSV, aby rozdzielić faktury według opóźnienia i wyodrębnić pozycje sporne.

Przygotuj harmonogram wpływów i wydatków na najbliższe tygodnie oraz szerszy plan finansowania. Jeśli problemem jest zadłużenie, pomocny będzie przewodnik po sytuacji zadłużonej spółki. Zmiana udziałowca powinna być powiązana z wykonalnym planem działania. Odrębnie warto sprawdzić fakty i mity o legalności skupu zadłużonych spółek.

Podatki i składki: dlaczego jedno zaświadczenie nie wystarcza?

Zaświadczenia i informacje z właściwych instytucji są ważnym elementem badania, lecz nie zastępują analizy rozliczeń. Oceniaj ich treść, zakres i datę. Brak ujawnionej zaległości nie jest uniwersalną gwarancją prawidłowości wszystkich wcześniejszych deklaracji.

Dokumenty do powiązania ze sobą

  • deklaracje i pliki sprawozdawcze właściwe danemu podatnikowi;
  • potwierdzenia zapłaty i rozrachunki;
  • korespondencja z organami oraz informacje o kontrolach;
  • decyzje, interpretacje i zastosowanie się do ich warunków;
  • rozliczenia z podmiotami powiązanymi i dokumentacja istotnych transakcji.

Jeżeli w spółce trwa postępowanie, ustal jego zakres, etap i najbliższe terminy. Zobacz zasady dowodowe w postępowaniu podatkowym oraz terminy, akta i odwołanie.

Interpretacja nie jest zaświadczeniem o całej spółce

Interpretacja indywidualna dotyczy określonego opisu i zagadnienia podatkowego. Trzeba porównać rzeczywiste działania z tym opisem oraz zbadać zakres ochrony. Nie można traktować pojedynczego pisma jako certyfikatu braku ryzyka wszystkich podatków.

Sposób czytania takiego dokumentu wyjaśnia artykuł o interpretacjach podatkowych i granicach ochrony. Planowany model działania po zakupie należy ocenić oddzielnie od rozliczeń historycznych.

Planowanie środków na finansowanie działalności spółki
Planowanie środków na finansowanie działalności spółki. Zobacz skup lub sprzedaż udziałów spółki.

Umowy, pracownicy, majątek i prawa do działalności

Wartość spółki może zależeć od kilku kontraktów albo pojedynczego uprawnienia. Z tego powodu analiza nie powinna ograniczać się do bilansu. Potrzebna jest mapa zależności: bez czego działalność przestanie działać lub przestanie być rentowna?

Umowy kluczowe dla przychodów i finansowania

Jakość portfela zamówień: Oddziel podpisane zamówienia od ofert, zapytań i prognoz handlowych. Przy istotnym kontrakcie wskaż warunki realizacji, prawo rezygnacji i nakłady przed pierwszą zapłatą. Sama łączna wartość portfela nie pokazuje ani przyszłej marży, ani potrzebnego finansowania.

Sprawdź okres obowiązywania, zasady wypowiedzenia, kary, zabezpieczenia, zakazy cesji i klauzule zmiany kontroli. Ustal, czy negocjowana zmiana właścicielska wymaga zawiadomienia albo zgody oraz jakie są skutki niedopełnienia tego obowiązku.

Przy kredytach i leasingach przeczytaj również aneksy oraz korespondencję. Sam harmonogram rat nie pokazuje wszystkich przypadków naruszenia umowy. Odrębnie zbadaj, czy wspólnik lub członek zarządu udzielił prywatnego poręczenia.

Zgoda banku lub leasingodawcy przy zmianie właściciela

Sprawdź definicję zmiany kontroli w każdej istotnej umowie i aneksie. Umowa może wymagać uprzedniej zgody, samego zawiadomienia albo przewidywać określone skutki zmiany. Zgoda spółki na zbycie udziałów i zgoda kontrahenta z umowy finansowania to osobne pozycje do sprawdzenia.

Rejestr zgód i zawiadomień
UmowaCo ustalićDokument i terminOdpowiedzialny
KredytCzy zmiana wspólnika lub kontroli wymaga zgody albo zgłoszenia.Klauzula, aneksy i odpowiedź banku. Termin odczytaj z umowy, a zgodę wymaganą przed transakcją wpisz do warunków zamknięcia.Osoba prowadząca finansowanie.
LeasingCzy umowa obejmuje zmianę struktury właścicielskiej i przewiduje określoną formę kontaktu.Umowa i aneksy, kopia zgłoszenia oraz potwierdzenie od leasingodawcy według warunków umowy.Osoba prowadząca umowę leasingu.
Najem lub kluczowy kontraktCzy klauzula dotyczy zmiany kontroli i jak wpływa na dalszą współpracę.Właściwy punkt umowy i dowód zgody lub doręczenia. Oznacz także przypadki wymagające wyjaśnienia.Opiekun kontraktu.

Jak potwierdzić zgodę banku lub leasingodawcy przed zamknięciem?

Porównaj warunki z umowy finansowania i umowy sprzedaży udziałów z dokumentem otrzymanym od banku albo leasingodawcy. Zapisz, czy pismo udziela zgody, potwierdza odbiór zawiadomienia, czy zawiera zobowiązanie do nieskorzystania z określonego uprawnienia. Sprawdź, kto je wystawił, których umów i jakiej zmiany dotyczy, do kiedy obowiązuje i jakie warunki wymienia.

Przykład modelowy. Bank zgadza się na zmianę kontroli pod warunkiem podpisania aneksu i zaksięgowania 50 000 zł częściowej spłaty przed zamknięciem. W wykazie warunków zapisz osobno zgodę, podpisany aneks i dowód zaksięgowania wskazany przez bank. Przy brakującym dowodzie podaj osobę odpowiedzialną i termin. Jeśli warunek pozostaje niespełniony w dniu zamknięcia, sprawdź, jak strony uzgodniły procedurę przesunięcia terminu.

Ustalenia przenieś do mapy gotowości do sprzedaży. Porównaj art. 182 k.s.h. i omówienie zgód i klauzul zmiany kontroli.

Zespół i możliwość dalszego wykonywania usług

Ustal, kto posiada kluczową wiedzę, jakie są umowy i czy istnieją zaległości wobec osób wykonujących pracę. Nie zakładaj, że nabycie udziałów automatycznie zapewni pozostanie wszystkich ważnych osób. Warunki organizacyjne po transakcji powinny być częścią planu inwestora.

Kupno zadłużonej spółki: kiedy oszczędności po przejęciu są wiarygodne?

W badaniu spółki przed zakupem sprawdź osobno wysokość planowanej oszczędności, najwcześniejszy termin jej osiągnięcia i koszt wdrożenia. Kwota wpisana do planu inwestora nie zastępuje uzgodnień z wynajmującym, kosztorysu przeprowadzki ani analizy zobowiązań wobec pracowników. Zmiana powinna też pozwalać na wykonanie zamówień przyjętych do prognozy przychodów.

Przykład modelowy, nie opis sprawy klienta. Kupujący zakłada obniżenie miesięcznych wydatków ze 120 000 zł do 100 000 zł od trzeciego miesiąca. Wdrożenie kosztuje 60 000 zł. Przez sześć miesięcy wyda zatem 2 × 120 000 zł + 4 × 100 000 zł + 60 000 zł = 700 000 zł. Bez zmian wydałby 720 000 zł. Korzyść w tym okresie wynosi 20 000 zł, a nie 120 000 zł. Opóźnienie oszczędności o miesiąc podnosi wydatek do 720 000 zł i usuwa tę korzyść.

To porównanie wydatków, nie wycena udziałów ani wynik księgowy. Nie obejmuje podatków ani zmian przychodów. Koszt wdrożenia może wymagać zapłaty wcześniej, niż pojawią się oszczędności, dlatego dodatni wynik sześciomiesięczny nie dowodzi, że spółka będzie miała pieniądze w każdym tygodniu.

  1. Sprawdź dane sprzedającego o lokalu i zespole oraz dokumenty potwierdzające terminy.
  2. Rozpisz wariant pozostania w lokalu i przeprowadzki oraz koszt zmian zatrudnienia.
  3. Przenieś płatności do prognozy gotówki na 13 tygodni, zachowując osobno cenę płaconą sprzedającemu i pieniądze potrzebne spółce.

Decyzja kupującego: jeśli wariant opóźnienia tworzy niedobór gotówki, określ źródło jego pokrycia przed przyjęciem planu finansowania transakcji. Nie wpisuj nieuzgodnionego odroczenia płatności jako pewnego wpływu lub oszczędności.

Prawo własności i prawa niematerialne

Stan aktywów obok tytułu prawnego: Dla sprzętu sprawdź stan techniczny, historię serwisu i potrzebne naprawy. Dla zapasów zestaw ilość z wiekiem, przydatnością oraz możliwością sprzedaży. Wartość ewidencyjna nie zastępuje oceny kosztu doprowadzenia majątku do stanu potrzebnego do dalszej działalności.

Zweryfikuj, czy spółka rzeczywiście jest właścicielem aktywów prezentowanych w ofercie. Rzecz używana przez spółkę może należeć do leasingodawcy, wspólnika albo kontrahenta. Podobnie dostęp do programu nie musi oznaczać prawa do jego sprzedaży lub modyfikacji.

Wykaz domen, znaków, dokumentacji technicznej, licencji i dostępów powinien zawierać uprawnionego oraz podstawę korzystania. Przy nieruchomości trzeba dodatkowo zbadać tytuł, obciążenia i stan faktyczny. Temat rozwija materiał o analizie zadłużonych nieruchomości.

Spółka zadłużona, w likwidacji i w upadłości - nie myl tych sytuacji

Każda z tych sytuacji wymaga innego podejścia. Likwidacja służy zakończeniu działalności w określonym trybie. Upadłość wiąże się ze szczególnymi zasadami zarządzania majątkiem i zaspokajania wierzycieli. Zadłużenie samo w sobie nie opisuje jeszcze dokładnie żadnej z nich.

Ocena niewypłacalności nie czeka na sprzedaż udziałów

Art. 11 Prawa upadłościowego określa przesłanki niewypłacalności, w tym utratę zdolności wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Nie wolno sprowadzać tej oceny do pytania, czy na koncie znajduje się jakakolwiek kwota albo czy inwestor prowadzi rozmowy.

Art. 21 tej ustawy przewiduje zasadniczo obowiązek złożenia wniosku nie później niż w ciągu 30 dni od wystąpienia podstawy ogłoszenia upadłości. Ustalenie tej daty i osób zobowiązanych wymaga analizy faktów. Negocjowanie transakcji nie powinno zastępować tej analizy.

Przy poszukiwaniu rozwiązania problemów finansowych porównaj możliwości restrukturyzacji z innymi dostępnymi wariantami. Same rozmowy o restrukturyzacji nie są tym samym co osiągnięcie skutku prawnego przewidzianego w przepisach.

Zakup udziałów nie zastępuje syndyka

Zgodnie z art. 75 Prawa upadłościowego upadły traci prawo zarządu i rozporządzania mieniem wchodzącym do masy. Zadania syndyka określa między innymi art. 173. Nabycie udziałów nie pozwala inwestorowi pomijać tego reżimu ani swobodnie przejmować aktywów masy.

Oferta dotycząca spółki w upadłości powinna więc od razu wskazywać przedmiot transakcji i podmiot uprawniony do dokonania danej czynności. Sprzedaż udziałów przez wspólnika i sprzedaż składników masy są różnymi zagadnieniami.

Co pozostaje po stronie sprzedającego i zarządu?

Jeśli zakup łączy się ze zmianą zarządu, porównaj role wspólnika i zarządu po transakcji w centrum odpowiedzialności zarządu.

Jeżeli po zakupie udziałów masz także wejść do zarządu, sprawdź dokumenty i pytania przed objęciem funkcji w spółce ze starymi długami. Wyniki badania spółki połącz z datą powołania, dostępnością ksiąg i listą pilnych spraw.

Trzeba oddzielić odpowiedzialność spółki, wspólnika, osoby pełniącej funkcję w zarządzie oraz poręczyciela. Ta sama osoba może występować w kilku rolach, ale wyjście z jednej z nich nie rozstrzyga automatycznie pozostałych.

Art. 299 k.s.h. wymaga osobnej oceny

Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. przy bezskuteczności egzekucji wobec spółki podlega ustawowym przesłankom i podstawom uwolnienia. Umowa sprzedaży udziałów nie zastępuje badania okresu pełnienia funkcji, istnienia zobowiązania i okoliczności działania.

Szersze omówienie znajduje się w materiale art. 299 k.s.h. - fakty i mity. Odrębnej kontroli wymagają również zobowiązania publicznoprawne i dobrowolnie udzielone zabezpieczenia.

Orzecznictwo: znaczenie wyroku TK P 5/19

W przypisie do art. 299 w urzędowym tekście k.s.h. wskazano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2023 r., P 5/19. Dotyczy on określonej sytuacji byłego członka zarządu i możliwości wykazywania nieistnienia wierzytelności stwierdzonej orzeczeniem wydanym w postępowaniu wszczętym po utracie przez niego tej funkcji.

To istotne rozróżnienie procesowe, ale nie ogólna zasada zwalniająca z odpowiedzialności każdą osobę, która sprzedała udziały lub przestała być członkiem zarządu. Przy wykorzystaniu orzeczenia trzeba porównać konkretny stan sprawy z zakresem rozstrzygnięcia.

Poręczenie nie znika tylko dlatego, że zmienił się wspólnik

Jeżeli osoba fizyczna podpisała zabezpieczenie kredytu lub innego zobowiązania, należy osobno ustalić warunki jego zwolnienia. Oświadczenie nabywcy wobec sprzedającego nie jest automatycznie zgodą wierzyciela na rezygnację z zabezpieczenia.

Jak przełożyć wynik badania na umowę?

Dobra umowa odpowiada na rozpoznane ryzyka. Ogólne zdanie, że sprzedający odpowiada za wszystkie dawne problemy, może pozostawić spór o zakres, termin i sposób rozliczenia. Należy opisać konkretne oświadczenia i mechanizm zgłaszania roszczeń.

Łączenie elementów jako ilustracja uzgadniania warunków transakcji
Warunki transakcji powinny odpowiadać rozpoznanym ryzykom. Sprzedajesz udziały? Sprawdź ofertę skupu spółek.

Oddziel fakty ujawnione od zapewnień

Jeśli znany jest spór o konkretną fakturę, nie ukrywaj go pod ogólnym zapewnieniem o braku zobowiązań. Dokument ujawniający ryzyka powinien być spójny z umową. Strony muszą wiedzieć, czy dane ryzyko uwzględniono już w cenie, czy przewidziano osobne rozliczenie.

Escrow, zatrzymanie części ceny i nieujawniony dług

Przed podpisaniem wybierz, które zdarzenia blokują zamknięcie, które zmieniają cenę, a które mają być rozliczone później. Przy rachunku escrow wpisz do dokumentów transakcji i uzgodnień z prowadzącym rachunek kwotę, dowód uruchamiający wypłatę, terminy i procedurę w razie sporu. Zatrzymanie części ceny przez kupującego ma własne warunki wypłaty określone w umowie.

Trzy sytuacje modelowe przy ustalaniu ceny udziałów
RyzykoDokument i warunekJak sprawdzić wykonanie
Niepotwierdzone saldo kredytuŚwieże zaświadczenie banku i uzgodniona instrukcja płatności. Jeśli strony wybiorą escrow, zdefiniować dokument uruchamiający wypłatę.Porównać kwotę, datę i rachunek z zaświadczeniem oraz zachować potwierdzenie płatności.
Ujawnione roszczenie kontrahentaZałącznik z opisem sporu i dokumentami. Określić zatrzymaną część ceny, okres jej zatrzymania i sposób rozliczenia konkretnego roszczenia.Sprawdzić uzgodniony dowód rozstrzygnięcia lub zapłaty przed rozliczeniem zatrzymanej kwoty.
Dług wykryty po zamknięciuOświadczenie o zobowiązaniach, wykaz ujawnionych wyjątków i procedura zawiadomienia o roszczeniu z wymaganymi załącznikami.Porównać dokument źródłowy z wykazem, datami i warunkami umowy. Zapisać, które rozliczenie wynika z ceny, a które z odrębnej klauzuli.

Przygotuj oba zestawy dokumentów z poradnikiem sprzedającego udziały. Treść mechanizmu rozliczenia dopasuj do ustaleń z badania i projektu umowy.

Przypisz każdemu istotnemu ryzyku działanie

Koszt ryzyka w modelu: Sprawdź, czy ten sam wydatek nie pomniejsza wyniku w kilku miejscach, np. jako koszt naprawy i ponownie jako pełna wymiana tego samego urządzenia. Oznacz scenariusze alternatywne i wspólne założenia. Zasady ewentualnego uwzględnienia ryzyka w cenie wymagają osobnego uzgodnienia stron.

Ustalenia badania i działania do uzgodnienia
Ustalenie badaniaMożliwe działanie do uzgodnienia
Brak wymaganej zgodyUzyskanie dokumentu przed zamknięciem
Niepewna należnośćZmiana założeń wyceny lub mechanizm późniejszego rozliczenia
Spór z kontrahentemOpis ujawnienia, kosztów i zasad współpracy przy obronie
Brak praw do domenyOdrębna czynność dotycząca praw i dostępu
Potrzeba dodatkowej gotówkiPotwierdzone źródło finansowania i harmonogram

Wybór zabezpieczeń zależy od stron i konkretnego ryzyka. Trzeba również ocenić możliwość rzeczywistego wykonania zobowiązań sprzedającego. Roszczenie do osoby bez majątku nie ma tej samej wartości praktycznej co skuteczne, dostępne zabezpieczenie.

Podpisanie, zawiadomienie spółki i przekazanie dokumentacji

Przed odbiorem dokumentacji porównaj listę przekazania po stronie sprzedającego z materiałami zebranymi w badaniu.

Podpisanie umowy nie kończy całego procesu. Zgodnie z art. 187 k.s.h. należy zawiadomić spółkę o przejściu udziału i przedstawić dowód dokonania czynności. Przepis wiąże skuteczność przejścia wobec spółki z otrzymaniem takiego zawiadomienia wraz z dowodem.

Następnie trzeba uporządkować księgę udziałów, listę wspólników i wymagane zgłoszenia. Zakres pozostałych aktualizacji zależy od zmian dotyczących organów, reprezentacji i beneficjentów rzeczywistych. Nie należy uznawać samego podpisania protokołu za wykonanie wszystkich obowiązków.

Protokół przekazania powinien być sprawdzalny

  • wykaz dokumentów korporacyjnych i księgowych z okresami;
  • lista umów, aneksów i toczących się postępowań;
  • terminy wymagające reakcji po transakcji;
  • wykaz systemów, kont i osób uprawnionych;
  • lista rzeczy i informacji nieprzekazanych wraz z terminem uzupełnienia;
  • potwierdzenie, kto odpowiada za dalszą obsługę spraw.

Dostępy należy przekazywać bezpiecznie i zgodnie z zasadami danego systemu. Nie powinno się przekazywać prywatnych podpisów elektronicznych ani prywatnych profili uwierzytelniających jako rzekomego „majątku spółki”. Nowe osoby potrzebują własnych uprawnień. Przy odbiorze zastosuj kontrolę dokumentów i dostępów w protokole przekazania, zapisując wykonane sprawdzenia i otwarte braki. Do sporządzenia wykazu użyj wzoru protokołu przekazania dokumentów i dostępów.

Podpisywanie dokumentu i protokołu przekazania spółki
Zamknięcie transakcji wymaga listy dokumentów, dostępów i spraw otwartych. Sprawdź centrum dokumentów.

Plan pierwszych dni po transakcji

Jak uzgodnić gotówkę w pierwszym dniu po zakupie spółki?

Ustal jeden moment odcięcia danych, np. koniec dnia poprzedzającego przejęcie. Zestaw wyciągi wszystkich rachunków z ewidencją księgową i listą płatności w toku. Dla każdej różnicy zapisz kwotę, przyczynę, dokument oraz osobę, która ma ją wyjaśnić. Osobno oznacz środki, których dostępność jest ograniczona. Samo saldo widoczne po zalogowaniu nie pokazuje jeszcze pieniędzy pozostających po najbliższych wypłatach.

Kontrola otwarcia planu płatności
PozycjaCo porównaćKiedy zakończyć sprawdzenie
Saldo początkoweWyciągi według jednej daty, ewidencja rachunków i księgi.Każda różnica ma opis i dokument, a niewyjaśnione pozycje pozostają widoczne.
Przelewy w tokuDyspozycje oczekujące, przelewy wykonane, odrzucone i zwrócone.Ten sam wypływ nie pomniejsza salda dwukrotnie.
Dostępność środkówSaldo ogółem i kwoty z ograniczeniami użycia.Plan wskazuje osobno środki dostępne do konkretnej płatności.
Najbliższe wpływyRozrachunek, zapowiedź zapłaty i rzeczywiste uznanie rachunku.Wpływ otrzymany nie pozostaje drugi raz jako przyszła zapłata.

Przykład modelowy. Wyciąg pokazuje 90 000 zł. Z tej kwoty 25 000 zł jest niedostępne na planowane wydatki. Ponadto 18 000 zł oczekujących dyspozycji nie obciążyło jeszcze wskazanego salda. Po ich wykonaniu na pozostałe płatności zostanie 47 000 zł. Jeżeli bank prezentuje saldo dostępne już pomniejszone o te dyspozycje, nie odejmuj 18 000 zł ponownie. Najpierw ustal znaczenie pola w banku i porównaj je z wyciągiem.

W prognozie gotówki na 13 tygodni przyjmij uzgodnione saldo początkowe. Wydatek uwzględniony w tym saldzie nie może wystąpić ponownie jako przyszły wypływ. Zachowaj wersję obliczenia i wykaz dokumentów, na których się opiera. Po stronie sprzedającego służy temu indeks przekazanego pakietu transakcyjnego.

Środki na bieżącą działalność: Rozpisz oddzielnie zapłatę za udziały oraz finansowanie potrzeb spółki po transakcji. Przy drugim strumieniu wskaż kwotę, źródło, termin i warunki udostępnienia. Budżet kupującego wystarczający na cenę nie potwierdza jeszcze pieniędzy na wynagrodzenia, zapasy i najbliższe raty spółki.

W pierwszej kolejności zapewnij ciągłość płatności, księgowości, odbioru korespondencji i obsługi terminów. Sprawdź, czy osoby powołane do działania wiedzą o swoich zadaniach i mają dostęp do potrzebnych dokumentów.

Co zrobić po kupnie spółki z długami?

Poniżej jest robocza kolejność organizacji przejęcia. Daty obowiązkowych zgłoszeń sprawdź osobno według zdarzeń, których dotyczą. W dniu przejęcia przypisz każdemu zadaniu osobę z właściwym umocowaniem i dowód wykonania.

Harmonogram przejęcia dokumentów i dostępu
KiedyKtoCo wykonać i zachować
Dzień przejęciaStrony i spółkaPrzekazać spółce zawiadomienie z dowodem przejścia udziałów, potwierdzić odbiór i podpisać protokół dokumentów, dostępów i otwartych spraw.
Pierwsze dniZarząd i obsługa korporacyjnaUaktualnić księgę udziałów, przygotować listę wspólników i zgłoszenia do KRS w wymaganym zakresie. Sprawdzić, czy zmieniły się dane zgłaszane do CRBR, i zachować urzędowe potwierdzenia.
Pierwsze dniOsoba odpowiedzialna za bank i księgiZgłosić zmiany bankowi według jego procedury, potwierdzić nowe uprawnienia, odebrać wyciągi i uzgodnić saldo oraz nadchodzące płatności.
Pierwszy tydzieńZarząd i opiekunowie umówSkontrolować korespondencję, terminy, warunki transakcji do wykonania i dostęp do umów. Zachować rejestr braków i aktualny kalendarz płatności.

Użyj instrukcji KRS i CRBR oraz wzoru protokołu przekazania. Źródła k.s.h., art. 187 i 188 · wskazówki Ministerstwa Finansów dotyczące CRBR.

Dług ujawniony po zakupie udziałów. Co zrobić najpierw?

Jeżeli po zamknięciu transakcji spółka otrzyma wezwanie dotyczące wcześniejszego okresu, zapisz dwie daty. Pierwszą odczytaj z pisma i sprawdź, czego dotyczy. Drugą ustal z umowy sprzedaży udziałów, jeśli przewiduje termin zgłoszenia roszczenia albo zawiadomienia sprzedającego.

  1. Po stronie spółki. Zachowaj pismo z dowodem doręczenia. Uzgodnij kwotę z umową, fakturami, wpłatami i księgami. Sprawdź, czy i kiedy trzeba odpowiedzieć wierzycielowi albo podjąć czynność procesową. W prognozie ujmij sporną kwotę oddzielnie od potwierdzonych wypłat i sprawdź skutek ewentualnej zapłaty.
  2. Po stronie kupującego. Porównaj żądanie z wykazem ujawnień w wersji użytej przy podpisaniu oraz z postanowieniami umowy. Sprawdź definicję ujawnienia, adresata, formę i termin zawiadomienia. Zachowaj treść zgłoszenia i dowód jego złożenia. Jeśli umowa przewiduje zatrzymanie części ceny lub escrow, sprawdź warunki i dokumenty potrzebne do rozliczenia.

Przykład modelowy. Po przejęciu spółka dostaje wezwanie na 24 000 zł za usługi z okresu sprzed transakcji. W wykazie ujawnień jest faktura na 8 000 zł od tego samego dostawcy. Księgowość porównuje numery faktur, okres usług i wpłaty. Kupujący równolegle sprawdza, czy wykaz obejmował tę samą należność i jak zgłosić różnicę. Dopiero dokumenty pokażą, czy kwoty opisują dwa różne zobowiązania, część tego samego salda albo sporne żądanie.

Zakres zgłoszenia między stronami i warunki rozliczenia odczytaj z umowy w granicach art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Zobacz też warianty rozliczenia części ceny i ścieżkę wyboru po otrzymaniu pisma.

Jak przekazać raport due diligence nowemu zarządowi?

Po zakupie zadłużonej spółki przekaż osobom przejmującym jej sprawy nie tylko raport, lecz także listę niewykonanych zaleceń i dostęp do wskazanych źródeł. Przy każdym zaleceniu określ, czy dotyczyło warunku przed transakcją, rozliczenia ceny czy dalszego prowadzenia działalności. Zachowaj datę raportu, aby było jasne, jaki stan informacji opisuje.

Wspólnie sprawdźcie, które pozycje są nadal aktualne. Zapis „dokument zostanie dostarczony” wymaga potwierdzenia odbioru; zapis „saldo do uzgodnienia” wymaga wyniku kontroli. Odpowiedzialność za wykonanie zadania przypisz konkretnej osobie w zakresie jej uprawnień.

Wykorzystaj rejestr otwartych ustaleń dla nowego członka zarządu. Jeśli analiza dotyczy osobistej odpowiedzialności za długi, przejdź do wyboru ścieżki według rodzaju zobowiązania lub otrzymanego pisma.

Lista decyzji operacyjnych

  1. Potwierdź bieżący stan rachunków i najbliższe wymagalne płatności.
  2. Przejrzyj kalendarz postępowań, odwołań i obowiązków sprawozdawczych.
  3. Ustal osoby uprawnione do reprezentacji i autoryzowania płatności.
  4. Potwierdź obsługę kluczowych kontraktów i komunikację z zespołem.
  5. Zaktualizuj plan finansowania na podstawie rzeczywistych danych.
  6. Sprawdź wykonanie warunków i zobowiązań, które miały nastąpić po zamknięciu.

Dalszą reorganizację opisuje materiał optymalizacja spółki - proces i ryzyka. Plan podatkowy powinien być odrębnym elementem tej pracy, powiązanym z rzeczywistym modelem działalności.

W części publicznoprawnej badania wykorzystaj pakiet dokumentów przy sprzedaży udziałów spółki z zaległościami ZUS i podatkowymi. Poradnik rozdziela salda, raty, egzekucje i finansowanie potrzebne po transakcji oraz pokazuje aktualizację danych przed podpisaniem umowy.

Pytania o zakup i due diligence spółki

Czy sprzedaż udziałów usuwa długi spółki?

Nie. Spółka pozostaje tym samym podmiotem, a jej zobowiązania wymagają wykonania lub innego zgodnego z prawem uregulowania. Cena zapłacona wspólnikowi nie jest automatycznie spłatą wierzycieli spółki.

Czy można kupić udziały w spółce zadłużonej?

Co do zasady jest to możliwe, ale wymaga sprawdzenia ograniczeń transakcji, stanu spółki, skali zadłużenia i planu finansowania. Nie oznacza to, że zakup jest opłacalny albo zwalnia zarząd z bieżących obowiązków.

Czy zaświadczenie o niezaleganiu wystarczy?

Nie. Należy zbadać jego zakres i datę, a także dokumenty rozliczeń, umowy oraz postępowania. Nie jest to uniwersalna gwarancja braku wszystkich historycznych ryzyk.

Czy sprzedaż udziałów oznacza automatyczną zmianę zarządu?

Nie należy utożsamiać tych czynności. Zmiana składu organu wymaga właściwej podstawy i zachowania zasad przewidzianych dla danej spółki. Dokumenty transakcyjne powinny oddzielnie opisywać każdy krok.

Czy umowa między stronami wiąże wierzycieli?

Nie automatycznie. Uzgodnienie rozliczeń sprzedającego i nabywcy nie zastępuje przesłanek odpowiedzialności ani wymaganej zgody wierzyciela. Dotyczy to zwłaszcza prób zwolnienia z osobistych zabezpieczeń.

Czy nabycie udziałów spółki w upadłości daje kontrolę nad masą?

Nie. Majątek objęty masą podlega przepisom upadłościowym i działaniom uprawnionych organów postępowania. Nie można utożsamiać zakupu udziałów z zakupem aktywów od syndyka.

Kiedy należy wstrzymać transakcję?

Gdy nie można potwierdzić przedmiotu sprzedaży, prawa sprzedającego, wymaganych zgód albo finansowania, potrzebne jest wyjaśnienie braków. Presja czasu nie zastępuje tych ustaleń. Szczególnego zbadania wymaga brak ksiąg i dokumentów o zobowiązaniach.

Podstawy prawne i materiały powiązane

Źródła: Kodeks spółek handlowych - w szczególności art. 180, 182, 182¹, 187-188 i 299 wraz z przypisem dotyczącym wyroku TK P 5/19; Kodeks cywilny - art. 55¹-55⁴; Prawo upadłościowe - art. 11, 21, 75 i 173. Przy stosowaniu przepisów sprawdzaj tekst ujednolicony oraz daty wejścia w życie zmian.

Aktualizacja redakcyjna: 20 września 2026 r. Materiał informacyjny, skoncentrowany na nabywaniu udziałów spółki z o.o. Ocena konkretnej transakcji wymaga dokumentów i analizy właściwych przepisów.


Ekspert Antywindykacji
Aktualizacja: 8 października 2026 r.